Sattatiṃsatima pariccheda

Pañcarājako

1.

Jeṭṭhatissaccaye tassa, mahāseno kaniṭṭhako;

Sattavīsativassāni, rājā rajjamakārayi.

2.

Tassa rajjābhisekaṃ taṃ,

Kāretuṃ paratīrato;

So saṅghamittatthero tu,

Kālaṃ ñatvā idhāgato.

3.

Tassābhisekaṃ kāretvā, aññaṃ kiccañcanekadhā;

Mahāvihāra viddhaṃsaṃ, kātukāmo asaññato.

4.

Avinayavādino ete, mahāvihāravāsino;

Vinayavādī mayaṃ rāja, iti gāhiya bhūpabhiṃ.

5.

Mahāvihāravāsissa , āhāraṃ deti bhikkhuno;

Yo so sataṃ daṇḍiyo’ti, raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi.

6.

Upaddutā tehi bhikkhū, mahāvihāravāsino;

Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā, malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ.

7.

Tena mahāvihāro’yaṃ, navavassāni chaḍḍito;

Mahāvihāravāsīhi, bhikkhūhi āsi suññako.

8.

‘‘Hoti assāmikaṃ vatthu, putuvisāmino’’iti;

Rājānaṃ saññāpetvā so, thero dummati dummatiṃ.

9.

Mahāvihāraṃ nāsetuṃ, laddhānumati rājato;

Tathā kātuṃ manusse so, yojesi duṭṭhamānaso.

10.

Saṅghamittassa therassa, sevako rājavallabho;

Soṇāmacco dāraṇo ca, bhikkhavo ca alajjino.

11.

Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmaka muttamaṃ;

Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.

12.

Mahāvihārā nītehi, pāsādehi bahūhi ca;

Abhayagirivihāroyaṃ, bahupāsādako ahu.

13.

Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ, theraṃ soṇañca sevakaṃ;

Āgamma subahuṃ pāpaṃ, akāsi so mahīpati.

14.

Mahāsilāpaṭimaṃ so, pācinatissapabbatā;

Ānetvā’bhayagirimhi, patiṭṭhāpesi bhūpati.

15.

Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ, dhātusālaṃ manoramaṃ;

Catusālañca kāresī, saṅkharī kukkuṭavhayaṃ.

16.

Saṅghamittena therena, tena dāruṇakammunā;

Vihāro so’bhayagiri, dassaneyyo ahu tadā.

17.

Meghavaṇṇābhayo nāma, rañño sabbattha sākhako;

Sakhā amacco kujjhitvā, mahāvihāranāsane.

18.

Coro hutvāna malayaṃ, gantvā laddhamahabbalo;

Khandhāvāraṃ nivesesi, duratissakavāpiyaṃ.

19.

Tatrā’gataṃ taṃ sutvā, sahāyaṃ so mahīpati;

Yuddhāha paccuggantvāna, khandhāvāraṃ nivesayi.

20.

Sādhuṃ pānañca maṃsañca, labhitvā malayāgataṃ;

‘‘Na sevissaṃ sahāyena, vinā raññā’’ti cintiya.

21.

Ādāya taṃ sayaṃyeva, rattiṃ nikkhamma ekako;

Rañño santikamāgamma, tamatthaṃ paṭivedayi.

22.

Tenā’bhataṃ tena saha, vissattho paribhuñjiya;

‘‘Kasmā coro ahu me tvaṃ, ‘‘iti rājā apucchitaṃ.

23.

‘‘Tayā mahāvihārassa, nāsitattā’’ti abruvi;

‘‘Vihāraṃ vāsayissāmi, khemametaṃ mamaccayaṃ.

24.

Iccheva mabravī rājā, rājānaṃ so khamāpayi;

Tena saññāpito rājā, nagaraṃyeva āgami.

25.

Rājānaṃ saññapetvā so, meghavaṇṇābhayo pana;

Raññā saha na āgañchi, dabbasambhārakāraṇā.

26.

Valabhā bhariyā rañño, ekaṃ lekhakadhītikā;

Mahāvihāranāsamhi, dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ.

27.

Theraṃ mārāpayi kuddhā, saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ;

Thūpārāmaṃ vināsetuṃ, āgataṃ duṭṭhamānasaṃ.

28.

Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ;

Soṇāmaccadāraṇañca, ghātayiṃsu asaññakā.

29.

Ānetvā dabbasambhāraṃ, meghavaṇṇābhayo tu so;

Mahāvihārenekāni, pariveṇāni kārayi.

30.

Abhayenabhayo tasmiṃ, vūpasante tu bhikkhavo;

Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, āgantvāna tato tato.

31.

Rājā mahābodhighare, pacchimāya disāya tu;

Kāretvā loharūpāni, ṭhapāpesi duve tu so.

32.

Dakkhiṇārāmavāsimhi, kuhake jimhamānase;

Pasīditvā pāpamitte, tissatthere asaññate.

33.

Mahāvihārasīmante , uyyāne jotināmake;

Jetavanavihāraṃ so, vārayantopi kārayi.

34.

Tato sīmaṃ samugghātuṃ, bhikkhusaṅghamayāciso;

Adātukāmā taṃ bhikkhū, vihāramhā apakkamuṃ.

35.

Idha sīmāsamugghātaṃ, parehi kariyamānakaṃ;

Kopetuṃ bhikkhavo keci, nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ.

36.

Mahāvihāro navamāse, evaṃ bhikkhūhi vajjito;

‘‘Samugghātaṃ karimhā’’ti-pare bhikkhū amaññisuṃ.

37.

Tato sīmāsamugghāte, byāpāre pariniṭṭhite;

Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, idhāgantvāna bhikkhavo.

38.

Tassa vihāragāhissa, tissattherassa codanā;

Antimavatthunā āsi, bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā.

39.

Vinicchiya mahāmacco, tathā dhammikasammato;

Uppabbājesi dhammena, taṃ anicchāya rājino.

40.

Soyeva rājā kāresi, vihāraṃ maṇihīrakaṃ;

Tayo vihāre kāresi, devālayaṃ vināsiya.

41.

Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ, kalandabrāhmaṇagāmake;

Migagāmavihārañca, gaṅgasenakapabbataṃ.

42.

Pacchimāya disāyātha, dhātusenañca pabbataṃ;

Rājā mahāvihārañca, kokavātamhi kārayi.

43.

Rūpārammavihārañca, cūḷaviṭṭañca kārayi;

Uttarābhayasavhe ca, duve bhikkhūnupassaye.

44.

Kālaveḷakayakkhassa, ṭhāne thūpañca kārayi;

Dīpamhi jiṇṇakāvāse, bahū ca paṭisaṅkhari.

45.

Saṅghattherasahassassa, sahassagghamadāsi so;

Theradānañca sabbesaṃ, anuvassañca cīvaraṃ.

46.

Annapānādidānassa, paricchedo na vijjati;

Subhikkhatthāya kāresi, so’va soḷasa vāpiyo.

47.

Maṇihīramahāvāpiṃ , jalluraṃ khāṇunāmakaṃ;

Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ, morakaparakavāpikaṃ.

48.

Kubbāhakaṃ vāhakañca, rattamālakaṇḍakampi ca;

Tissavaḍḍhamānakañca, veḷaṅgaviṭṭhikampi ca.

49.

Mahāgallacīravāpiṃ, mahādāragallakampi ca;

Kāḷapāsāṇavāpiñca, imā soḷasa vāpiyo.

50.

Gaṅgāya pabbavavhaṃso, mahāmātiñca kārayi;

Evaṃ puññamapuññañca, subahuṃ so upācinīti.

51.

Asādhusaṅgamenevaṃ, yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ;

Katvā gato yathākammaṃ, so mahāsenabhūpati.

52.

Tasmā asādhusaṃsaggaṃ, ārakā parivajjiya;

Ahiṃ vā’si visaṃ khippaṃ, kareyya’tthahitaṃ budho.

53.

Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato;

Vandhātā viya lokassa, sabbasampattidāyako.

54.

Mahāsenena pāpānaṃ, vasagena vināsite;

Mahāvihāre sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.

55.

Upasaṅkamma vanditvā, nisinno pucchi sādaro;

‘‘Pitarā saṅghamittassa, sahāyena vināsitaṃ.

56.

Kiṃ kimevā’’ti āhaṃsu, bhikkhavo taṃ narissaraṃ;

‘‘Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ, vāyamitvāpi te pitā.

57.

Nāsakkhi antosīmāyaṃ, bhikkhūnaṃ vijjamānato;

Bhūmigabbhanilīnāhi, sattāsuṃ ettha bhikkhavo.

58.

Amacco soṇāmacco ca, saṅghamitto ca pāpiyo;

Rājānaṃ saññāpetvāna, apuññaṃ tena kārayuṃ.

59.

Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmakamuttamaṃ;

Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.

60.

Māsake catubuddhehi, nivutthe cetiyaṅgaṇe;

Vapāpesuñca duppaññā, passa bālasamāgamaṃ’’.

61.

Taṃ sutvā pitukammaṃ so, nibbinno bālasaṅgame;

Pitarā nāsitaṃ tattha, sabbaṃ pākatikaṃ akā.

62.

Lohapāsādamagado’va, kāsi pāsādamuttamaṃ;

Rañño mahāpanādassa, dassento viya bhūtale.

63.

Pariveṇāni sabbāni, nāsitāni nivesayi;

Bhoge ārāmikānañca, yathāṭhāne ṭhapesi so.

64.

Pitarā paccayānañca, pacchinnattā vibuddhinā;

Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ, vihāraṃ’kāsi buddhimā.

65.

Kārite pitarā joti vanece’so vihārake;

Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ, niṭṭhāpesi narissaro.

66.

Therassā’tha mahindassa, samaṇindassa sununo;

Sutvāna manujindo so, pavattiṃ sabbamādito.

67.

Pasīditvā guṇe tassa, rājā dippapasādake;

‘‘Issaro vata dīpassa, thero’’ iti vicintiya.

68.

Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa, katvā tammāṇa nissitaṃ;

Pubbakattikamāsassa, pabbapakkhe tu sattame.

69.

Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite;

Tatraṭṭhame nivāsetvā, tato tu navame pana.

70.

Mahāsenaṃ gahetvā so, devasenā samūpamaṃ;

Orodhe nagare ceva, geharakkhaṇake vinā.

71.

Laṃkādīpe ca sakale, sabbe ādāya bhikkhavo;

Vissajjetvā manusse ca, nagare cārakaṭṭhite.

72.

Paṭṭhapetvā mahādānaṃ, ayañcākhilapāṇinaṃ;

Pūjaṃ sabbopahārehi, karonto ca anūpamaṃ.

73.

Paccuggamanametassa, dīpasatthussa satthuno;

Varaputtassa so katvā, devarājā’va satthuno.

74.

Cetiyambathalā yāva, nagaraṃ sādhusajjayi;

Maggaṃ vesālito yāva, sāvatthinagaraṃ yathā.

75.

Vissajjetvā tahiṃ bhogaṃ, sabbaṃ therassa so pitā;

Rājā moggaliputtassa, therassā’gamane viya.

76.

Datvā tattha mahādānaṃ, kapaṇaddhivanibbake;

Bhikkhavopi ca tosetvā, paccayehi catūhi’pi.

77.

Therassā’gamane evaṃ, passatūti mahājane;

Gahetvā taṃmahantena, sakkārena mahāyaso.

78.

Tamhā oruyha so mahā, sayaṃ hutvā purecaro;

Bhikkhavo cāpi katvāna, parivāre samantato.

79.

Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ, khirasāgaramajjhago;

Sañjhā ghanaparikkhitto, hemameru’va sobhatha.

80.

Vesālinagaraṃ suttaṃ, desetuṃ lokanāyako;

Agamā evamevāti, dassesi ca mahājanaṃ.

81.

Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho;

Nagarassa’ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ.

82.

Upasaṅkamma sāyaṇhe, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;

Tīhaṃ tatthāpi vāsesi, bimbaṃ taṃ jinasununo.

83.

Nagaraṃ sādhusajjetvā, tato dvādasame dine;

Satthussā’dippavesamhi, puraṃ rājagahaṃ yathā.

84.

Paṭimaṃ nīharitvā taṃ, vihāraṃ sotthiyā karaṃ;

Nagare sāgarākāre, vattamāne mahāmahe.

85.

Mahāvihāraṃ netvāna, temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe;

Nivāsetvā pavesetvā, teneva vidhinā puraṃ.

86.

Rājagehasamīpamhi, pubbadakkhiṇakoṇake;

Paṭibimbassa kāresi, tassa sādhunivesanaṃ.

87.

Kāretvā iddhiyādīnaṃ, paṭimāyo visārado;

Therena saha tatthe’va, nivesesi mahāpati.

88.

Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā, pūjāya ca paribbayaṃ;

Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, evameva niyojayi.

89.

Tassāṇamanurakkhantā , rājā tabbaṃsikā idha;

Yāva’jjaparirakkhanti, taṃ vidhiṃ na vināsiya.

90.

Pavāraṇādine netvā, vihāraṃ nagarā tato;

Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ, anuvassaṃ niyojayi.

91.

Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape;

Silāvediñca kāresi, pākārañca manoharaṃ.

92.

Navame tassa vassamhi, dāṭhādhātuṃ mahesino;

Brāhmaṇīkāci ādiya, kāliṅgamhā idhānayi.

93.

Dāṭhādhātussa vaṃsamhi, vuttena vidhasanaṃ;

Gahetvā bahumānena, katvā sammā na muttamaṃ.

94.

Pakkhiptvā karaṇḍamhi, visuddhaphalikumbhavhe;

Devānaṃpiyatissena, rājavatthumhi kārite.

95.

Dhammacakkavhaye gehe, vaḍḍhayittha mahīpati;

Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ, dāṭhādhātugharaṃ ahu.

96.

Rājā satasahassānaṃ, navakaṃ puṇnamānaso;

Vissajjetvā tato’kāsi, dāṭhādhātu mahāmahaṃ.

97.

Anusaṃvaccharaṃ netvā, vihāramabhayuttaraṃ;

Tassa pūjāvidhiṃ kātu, meva rūpaṃ niyojayi.

98.

Aṭṭhārasa vihāre ca, kārāpesi mahīpati;

Anukampāya pāṇīnaṃ, vāpiyo ca thirodikā.

99.

Bodhi pūjādi puññāni, appameyyāni kāriya;

Aṭṭhavīsatime vasse, gabho so tassa yā gati.

100.

Kumāro jeṭṭhatiso’tha, bhātā tassa kaniṭṭhako;

Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ, dantasippamhi kovido.

101.

Katvā kammāni catrāni, dukkarāni mahīpati;

Sippāyatana metaṃ so, tikkhāpesi bahūjane.

102.

Aṇatto pitunā’kāsi, iddhihi viya nimmitaṃ;

Bodhisatta sarūpañca, rūpaṃ sādhu manoharaṃ.

103.

Apasayañca pallaṅkaṃ, chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ;

Citradantamayaṃ kiñci, tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ.

104.

Katvā so navavassāni, laṃkādīpānusāsanaṃ;

Anekāni ca puññāni, yathākammamupāgami.

105.

Buddhadāso tato tassa, putto āsi mahīpati;

Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ’va sāgaro.

106.

Sukhaṃ sabbapayogehi, karonto dīpavāsinaṃ;

Rakkhamālakamandaṃ’va, puraṃ vassavaṇo dhanī.

107.

Paññā puññaguṇūpeto, visuddhkaruṇālayo;

Tathā dasahi rājūnaṃ, dhammehi samugāgato.

108.

Catasso agati hitvā, kārayanto vinicchayaṃ;

Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi.

109.

Cariyaṃ bodhisattānaṃ, dassento sakkhipāṇinaṃ;

Pitā’va putte so satte, anukampittha bhūpati.

110.

Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe;

Sukhite sabbabhogānaṃ, jīvitassa ca guttiyā.

111.

Sādhavo saṅgahenā’tha, niggahena asādhavo;

Gilāne vejjakammena, saṅgahesi mahāpati.

112.

Atheka divasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato;

Tissavāpiṃ nahānattaṃ, gacchamāno mahāpathe.

113.

Addase’kaṃ mahānāgaṃ, kucchiroga samappitaṃ;

Puttabhāga vihārassa, passe vammikamatthake.

114.

Uttāna mudare rogaṃ, dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ;

Nipannaṃso’tha cintesi, tato rogīti nicchayaṃ.

115.

Atho’ruyha mahānāgaṃ, mahānāga samīpago;

Evamāha mahānāgo, mahānāgamanāgavā.

116.

‘‘Kāraṇaṃ te mahānāga, ñātamāgamane mayā;

Kumhe khalu mahātejā, khippaṃ kuppitasīlino.

117.

Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ, kātuṃ sakkā na te mayā;

Aphusitvāpi no sakkā, kinnukātabbametthī’ti.

118.

Evaṃ putte phaṇindo so, kevalaṃ phaṇamattano;

Bilassa’nto pavesetvā, nippajjittha samāhito.

119.

Athe’na mupasaṅkamma, ucchaṅgagatamattano

Satthaṃ gahetvā phāletvā, udaraṃ tassa bhogino.

120.

Nīharitvā tato dosaṃ, katvā bhesajja muttamaṃ;

Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva, akāsi sukhitaṃ tadā.

121.

Attāna mevaṃ thomesi, ‘‘mahākāruññataṃ mama;

Tiracchānāpi jāniṃsu, sādhu rajjanti me kataṃ.

122.

Disvā sukhitamattānaṃ, pannagoso mahīpatiṃ;

Pūjetuṃ tassa pādāsi, mahagghaṃ maṇimattano.

123.

Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi;

Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā, vihāre abhayuttare.

124.

Ekopi bhikkhu bhikkhanto, gāmamhi thusavitthike;

Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna, khīrabhikkhāya sañcaraṃ.

125.

Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā, paribhuñjittha kucchiyaṃ;

Pāṇakā balavo hutvā, udaraṃ tassa khādisuṃ.

126.

Tato so upasaṅkamma, taṃ nivedesi rājino;

Rāha ‘‘jāto sulo’yaṃ, kadā hāresi kīdisaṃ.

127.

So āha’’ thusavitthimhi, gāme khīrena bhojane;

Bhutte’ti rājā aññāsi, khīraṃ sappāṇakaṃ’’iti.

128.

Tadeva asso ekopi, sirāvedha tikicchiyo;

Rājā tassa sirāvedhaṃ, katvā ādāya lohitaṃ.

129.

Pāyetvā samaṇaṃ āha, muhuttaṃ vītināmaya;

‘‘Assalohitamaṇa’’nti, taṃ sutvā samaṇovami.

130.

Pāṇakā lohiteneva, nikkhamiṃbhu sukhī ahu;

Bhikkhuṃ rājā nivedesi, kucchimevaṃ panattano.

131.

‘‘Ekasatthapahārena , pāṇakā samaṇo hayo;

Katā arogā sammame, vejjakamma maho’’iti.

132.

Pivanto toyameko hi,

Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya;

Ajjhoharitadā āsi,

Tato jāto’ti deḍḍubho.

133.

Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;

Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.

133.

Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito;

Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.

134.

Aentā sappo’ti viññāya, sattāhamupavāsiya;

Sunhātasu vilittañca, sayane sādhu santhate.

135.

Sayāpesi tato so’ti, niddāya mukhamattano;

Vivaritvā tadā sutto, tato tassa mukhantike.

136.

Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi, sarajjuṃ tassa niggato;

Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna, anto visitumārabhi.

137.

Rajjuyā’tha gahetvāna, samākaḍḍhika pāṇiyaṃ;

Udake pātayitvāna, idaṃ vacanamabravi.

138.

‘‘Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako;

Kammaṃ vijjati lokassa, kataṃ kiṃtena dukkaraṃ.

139.

Īdisaṃ kasirāso’pi, kammaṃ natthe’ttha saṃsayo;

Sabbādarena kubbanto, aho puñño dayo mama.

140.

Tathā helloligāmamhi, caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ;

Jātaṃ sattasu vāresu, sagabbhaṃ sukhitaṃ akā.

141.

Vātabodhena eko’pi, bhikkhu uṭṭhāpito ahu;

Gopānasī gatetamhi, dukkhāmocesi buddhimā.

142.

Pivantassāpi maṇḍūka, jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ;

Nāsikā bilato gantvā, bījamāruyha matthakaṃ.

143.

Bhijjitvā āsi maṇḍūko, so vuddho tattha gacchati;

Meghassā’gamane tena, so’nibbajjati māṇavo.

144.

Phāletvā matthakaṃ rājā, maṇḍūkamapanīya so;

Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe.

145.

Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ, gāme gāme mahīpati;

Kāretvā vejjasālāyo, vajje tattha niyojayi.

146.

Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ, katvā sāratthasaṅgahaṃ;

Ṭhapesi vejje dīpassa, tikicchatthamanāgate;

Yojesi vejja mekekaṃ, rājā gāma dvipañcake.

147.

Adā visaddha khettānaṃ, vejjānamupajīvanaṃ;

Vejjehatthīnamassānaṃ, balassa ca niyojayi.

148.

Piṭṭhasappinamanvānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ;

Kāresi saha bhogena, sālāyo ca mahāpathe.

149.

Niccamassosi saddhammaṃ, sakkatvā dhammabhāṇake;

Dhammabhāṇakavaṭṭañca, paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ.

150.

Sāṭakantarato katvā, sattha vaṭṭiṃ mahādayo;

Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi, dukkhamhā dukkhite jane.

151.

Atheka divasaṃ rājā, rājābharaṇa maṇḍito;

Saddhiṃ gacchati senāya, devehi viya vāsavo.

152.

Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ;

Rājiddhihi virājantaṃ, baddhavero bhavantare.

153.

Kuṭṭhi eko pakuppitvā, haṭṭhenāhaniyā’vatiṃ;

Pothento tañca pothento, bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā.

154.

Akkosesi anekehi, akkosavacanehi ca;

Vippakāraṃmimaṃ disvā, dūrato’va mahīpati.

155.

‘‘Nāhaṃ sarāmi sattassa, kassā’pi katamappiyaṃ;

Pubbaverī ayaṃ jātu, nibbāpessāmitaṃ’’ iti.

156.

Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ, purisaṃ ‘‘gaccha kuṭṭhino;

Amukassā’bhijānāhi, cittācāra’’nti so tato.

157.

Sahāyo viya kuṭṭhissa, samīpamhi nisīdiya;

‘‘Ruṭṭho kimatthaṃ bho tva’’nti, pucchi sabbamavoca so.

158.

‘‘Dāso me buddhadāso’yaṃ, rājāhu puññakammunā;

Avamaññāya maṃ mayhaṃ, parato to yāti hatthinā.

159.

Jānāpessāmi attānaṃ, katipāhena soyadi;

Hatthaṃ me eti kāretvā, sabbaṃ dāsāna niggahaṃ.

160.

No ce hatthaṃ mamā’yāti, māretvā galalohitaṃ;

Pivissāmi na sandeho, na cireneva passasi’’.

161.

So gantvā narapālassa, pavattiṃ taṃ nivedayi;

‘‘Pubbaveri mamāyanti, nicchinitvā mahāmati.

162.

Vino detumupāyena, puttaṃveranti verino;

‘‘Sādhu saṅgaṇutaṃ tva’’nti, purisaṃ taṃ niyejayi.

163.

So kuṭṭhimupasaṅkamma, sahāyo piya āhataṃ;

‘‘Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ, cetetvā kālamettakaṃ.

164.

Alabhanto sahāyaṃ me, nāsakkhi tassa ghātane;

Laddhātumhe nayissāmi, matthakaṃ me manorathaṃ.

165.

Etha gehe vasitvā me, hotha me anuvattakā;

Ahameva’ssa nāsemi, katipāhena jīvitaṃ.

166.

Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ, netvā so gharamattano;

Sunhāta suvilittañca, nivatthasukhumambaraṃ.

167.

Subhuttamadhurāhāraṃ, yobbanitthikathādaraṃ;

Sayāpesi manuññamhi, sayane sādhu santhate.

168.

Ete neva niyāmena, katipāhaṃ nīvāsiya;

Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ, sukhitaṃ piṇitindriyaṃ.

169.

‘‘Rañño dinna’’nti vatvāna, khajjabhojjādikaṃ adā;

Dvattikkhattuṃ nisedhetvā, tena’jjhiṭṭho namaggahi.

170.

Bhūpālena kamenā’si, vissattho’tiva bhūmipo;

Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā.

171.

Evaṃ roge tikicchesi, rājā sārīramānase;

Ṭhapesi vejje dīpassa, tikacchattha manāgate.

172.

Pañcavīsatihatthena, pāsāde nopasobhitaṃ;

Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi.

173.

Samaṇaṃ goḷapānuñca, adā gāmadvayaṃ tahiṃ;

Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ, bhoge kappiyakārake.

174.

Vihāre pariveṇe ca, sampanna catupaccaye;

Vāpiyo dānasālāyo, paṭimāyoca kārayi.

175.

Tasseva rañño rajjamhi, mahādhammakathīyati;

Suttāni parivattesi, sīhaḷāyaniruttiyā.

176.

Abhīti puttā tassā’suṃ, sūrāviraṅgarūpino;

Asītiyā sāvakānaṃ, nāmakāyipadassanā.

177.

Sāriputtādināmehi, puttehi parivārito;

Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha.

178.

Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato;

Vasse ekūnatiṃsamhi, buddhadāso narādhipo.

179.

Tato jeṭṭhasuto tassa, upatisso’si bhūpati;

Sabbarājaguṇopeso, niccasīlo mahādayo.

180.

Dasāpuññakriyāhitvā, dasapuññakriyā’dīyi;

Rājadhammeca pūresi, rājapāramitā dasa.

181.

Gaṇhi saṅgahavatthūhi, cathūhi ca catuddisaṃ;

Mahāpāḷimhi dāpesi, rājārājānubhojanaṃ.

182.

Uttaramhi disābhāge, cetiyamhā tu maṅgalā;

Thūpañca paṭimāgehaṃ, paṭimañcā’pi kārayi.

184.

Karonto tañca so rājā, mākhijjantu janā iti;

Kārāpesi kumārehi, dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ.

185.

Rājuppalavhayaṃ gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ;

Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ, goṇḍigomamhi vāpikaṃ.

186.

Vihāraṃ khaṇḍarājiñca, vāpiyo ca thirodikā;

Appamāṇāni puññāni, kārāpesi tahiṃ tahiṃ.

187.

Vassāmānepi so vasse, sayane sannisinnako;

Kevalaṃ pariṇāmesi, rattiṃ ‘‘khedo janassī’’ti.

188.

Ñatvā amacco taṃ netvā, uyyānaṃ jādayīgharaṃ;

Evaṃ paṭicca attānaṃ, dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ.

189.

Kāle tassā’sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito;

Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso.

190.

Bhikkhū pucchittha’’kiṃbhante, dubbhikkhādibhayaddite;

Loke lokahitaṃ natthi, kataṃ kiñci mahesīnā.

191.

Gahghārohaṇasuttassa, uppattiṃtassa niddisuṃ;

Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ, bimbaṃ sambuddhadhātuno.

192.

Katvā satthusilāpattaṃ, sodakaṃ pāṇisampuṭe;

Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ.

193.

Sayaṃ sīlaṃ samādāya, samādetvā mahājanaṃ;

Mahādānaṃ pavattetvā, abhayaṃ tambapāṇinaṃ.

194.

Alaṅkatvā ca nagaraṃ, devalokamanoharaṃ;

Dīpavāsīhi sabbehi, bhikkhūhi parivārito.

195.

Otarittha mahāvīthiṃ, bhikkhū tattha samāgatā;

Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ, siñcamānā jalaṃ tathā.

196.

Rājagehantike vīti-magge pākārasantike;

Vicariṃsu tiyāmante, kurumānā padakkhiṇaṃ.

197.

Bhijjamāne’ruṇe vassi, mahāmegho mahītale;

Rogāturāca sabbepi, sukhitākaṃsu ussavaṃ.

198.

‘‘Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati;

Evameva karontū’’ti, niyojesi narādhipo.

199.

Āruḷho cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya;

Pucchitvā morapiñcena, ‘‘saṇikaṃ yantuvanaṃti ca.

200.

Saṅkhaṃ sodakamādāya, caratā’sanadhovane;

Dakkhiṇaparitoṇamhi, kāretvā rājagehato.

201.

Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca;

Pākārena parikkhittaṃ, uyyānañca manoramaṃ.

202.

Cātuddasiṃpañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī;

Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasamupāgataṃ.

203.

Uposathaṃsamādāya, sāpadānaṃ tahaṃ vasī;

Yāvajīvañca so bhuñji, mahāpāḷimhi bhojanaṃ.

204.

Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano;

Katvā nivāpaṃ dāpesi, tadajjāpi ca vattati.

205.

Coraṃ vajjamupanītaṃ, disvā saṃviggamānaso;

Chavaṃ susānaṃ ānetvā, khipitvā lohakumbhiyaṃ.

206.

Datvā dhamaṃ palāpetvā, coraṃ rattiyamuggate;

Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ.

207.

Akā dīpamhi sabbesaṃ, cetiyānaṃ mahāmahaṃ;

Thūpārāme ca thūpassa, hemacumbaṭakañcukaṃ.

208.

Dvācattālīsavassāni, katvā vañcuṃkhaṇampiso;

Katvā puññamupāgañchi, devarājasahabyataṃ.

209.

Rañño tassa kaniṭṭhena, mahānāmena vallabhā;

Devī satthaṃ nipātetvā, tamaṭhānamhi mārayi.

210.

Pabbajitkā kaniṭṭho so, jīvamānamhi bhātari;

Hate rājini bhītāya, āvattitvā’si bhūpati.

211.

Mahesiṃattano’kāsi, mahesiṃ bhātughātiniṃ;

Gilānasālā kāresi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.

212.

Lohadvāra ralaggāma-koṭipassavanavhaye;

Tayo vihāre katvā’dā, bhikkhūnamabhayuttare.

213.

Vihāraṃ kārayitvāna, dhumarakkhamhi pabbate;

Mahesiyā nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ.

214.

Navakammañca jiṇṇesu, vihāresu sakārayi;

Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā.

215.

Bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brohmaṇamāṇavo;

Vijjāsippakalāvedī, tīsu vedesu pārago.

216.

Sammāviññātasamayo, sabbavādavisārado;

Vādatthi jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.

217.

Vihāramekaṃ āgamma, rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ;

Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.

218.

Tattheko revatonāma, mahāthero vijāniya;

‘‘Mahāpañño ayaṃ sattho, dametuṃ vaṭṭatī’’ti so.

219.

‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi;

‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āhataṃ.

220.

‘‘Ahaṃ jāne’’ti vuttoso, otāresi sakaṃ mataṃ;

Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi, virodhampi ca dassayi.

221.

‘‘Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī’’ti codito;

Pāḷimāhā’bhidhammassa, atthamassa na so’migā.

222.

Āha kasse’samanto’ti, buddhamanto’ti sobravi;

‘‘Dehi me ta’’nti vuttehi, ‘‘gaṇhu pabbajjataṃ’’iti.

223.

Mantatthī pabbajitvāso, uggaṇhi piṭakattayaṃ;

‘‘Ekāyano ayaṃ maggo’’, iti pacchā tamaggahi.

224.

Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ;

‘‘Buddhaghoso’’ti ghosohi, buddho viya mahītale.

225.

Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā makaraṇaṃ tadā;

Dhammasaṅgaṇīyā’kāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ.

226.

Patittaṭṭhakathañceva , kārāmārabhibuddhimā;

Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabruvi.

227.

Pāḷimattaidhānitaṃ, natthi aṭṭhakathā idha;

Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.

228.

Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā;

Saṃgītittayamāruḷaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.

229.

Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya;

Ekā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.

230.

Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ, māgadhānaṃ niruttiyā;

Parivattesi sā hoti, sabbalokahitā vahā.

231.

Evaṃ vutto pasanno so, nikkhamitvā tatoimaṃ;

Dīpamāgā imasseva, raññokāle mahāmati.

232.

Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhūnaṃ;

Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā.

233.

Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, theravādañca sabbaso;

‘‘Dhammasāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.

234.

Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātumaṭṭhakathāmama;

Potthake detha sabbe’’ti, āha vīmaṃsituṃ sataṃ.

235.

Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘sāmattiyaṃ tava;

Ettha dassehi taṃ disvā, sabbe demā’’ti potthake.

236.

Piṭakattayamettheva, saddhimaṭṭhakathāya so;

Visuddhimagga nāmākā, saṅgahetvā samāsato.

237.

Tato saṅghaṃ samuhetvā, sambuddhamatakovidaṃ;

Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetumārabhi.

238.

Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane;

Chādesuṃ potthakaṃso’yi, dvattikkhattumpi taṃ akā.

239.

Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe;

Potthakadvayamaññampi, saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū.

240.

Vācayiṃsu tadābhikkhū, potthakattaya mekato;

Ganthato atthato cāpi, pubbāparavasena vā.

241.

Theravādehi pāḷihi, padehi byañjanehi ca;

Aññatthattamahūneva, potthatthakesupi tīsupi.

242.

Atha ugghosayi saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho tisesato;

‘‘Nissaṃsayā’yaṃ metteyyo’’, iti vatvā punappunaṃ.

243.

Saddhimaṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye;

Ganthakāre vasanto so, vihāre durasaṅkare.

244.

Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā;

Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.

245.

‘‘Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā;

Theriyā cariyāsabbe, pāḷiṃviya tamaggayhaṃ.

246.

Atha kattabbakiccesu, gahetu pariniṭṭhitiṃ;

Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpamupāgami.

247.

Sutvā dvāvīsavassāni, mahānāmo mahāmahiṃ;

Katvā puññāni citrāni, yathā kammamugāgami.

248.

Sabbe’pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante,

No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo;

Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā’ti niccaṃ,

Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā.

Sujanappasādasaṃvegatthāya kate mahāvaṃse

Pañcarājako nāma

Sattatiṃsatimo paricchedo.